Contenido principal del artículo

Karla Daniela Macías Cevallos
Robinson Alexander Bonilla Monserrate
Nadia Wendoline Villón Rodríguez
María Alejandra Alvéar Calderón

La digitalización de la Administración Pública ha abierto la posibilidad de automatizar los actos de simple administración, es decir, actuaciones regladas que dependen de reglas objetivas y verificables. El objetivo del estudio consistió en analizar la viabilidad jurídica de su implementación en Ecuador para compatibilizar celeridad y seguridad jurídica. Metodológicamente se empleó un enfoque cualitativo con diseño jurídico-documental, a partir de fuentes normativas y de literatura especializada. Los resultados muestran que la automatización resulta viable en procedimientos reglados y repetitivos, siempre que se establezcan responsabilidades institucionales, transparencia, auditoría, motivación, rectificación de datos, revisión humana e impugnación. Se concluye que una regulación específica permitiría modernizar la gestión pública sin afectar la legalidad, el debido proceso ni la seguridad jurídica.

The digitalization of public administration has created the possibility of automating simple administrative acts, that is, regulated administrative actions based on objective and verifiable rules. The objective of this study was to analyze the legal feasibility of implementing such automation in Ecuador in order to reconcile procedural efficiency with legal certainty. Methodologically, a qualitative approach with a documentary legal research design was employed, drawing on regulatory sources and specialized literature. The findings show that automation is legally feasible in regulated and repetitive procedures, provided that institutional accountability, transparency, auditing, reasoning, data rectification, human review, and the right to challenge decisions are established. It is concluded that specific regulation would make it possible to modernize public administration without undermining the principles of legality, due process, or legal certainty.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Detalles del artículo

Cómo citar
Macías Cevallos, K. D., Bonilla Monserrate, R. A., Villón Rodríguez, N. W., & Alvéar Calderón, M. A. (2026). Actos de simple administración automatizados: regulación para la celeridad y seguridad jurídica en Ecuador. Revista Lex, 9(34), 1–20. https://doi.org/10.33996/revistalex.v9i34.558
Sección
INVESTIGACIONES
Referencias

Asamblea Nacional del Ecuador. (2017). Código Orgánico Administrativo. Segundo Suplemento del Registro Oficial No. 31. https://www.defensa.gob.ec/wp-content/uploads/downloads/2023/03/COA_feb_2023.pdf

Asamblea Nacional. (2021). Ley Orgánica de Protección de Datos Personales. Quinto Suplemento del Registro Oficial No. 459. https://repositorio.consejodecomunicacion.gob.ec/handle/CONSEJO_REP/246?mode=full

Asamblea Nacional. (2023). Ley Orgánica para la Transformación Digital y Audiovisual. Tercer Suplemento del Registro Oficial No. 245. https://www.gob.ec/regulaciones/ley-organica-transformacion-digital-audiovisual

Boix Palop, A. (2026). El empleo opaco de IA o algoritmos por los poderes públicos es contrario al Estado de Derecho. EUNOMÍA. Revista en Cultura de la Legalidad, 30, 389–408. https://doi.org/10.20318/eunomia.2026.10395

Bovens, M., & Zouridis, S. (2002). From street-level to system-level bureaucracies: How information and communication technology is transforming administrative discretion and constitutional control. Public Administration Review, 62(2), 174–184. https://doi.org/10.1111/0033-3352.00168

Carvajal-Romero, H. R., Moscoso-Parra, R. K., & Correa-Calderón, J. E. (2026). Inteligencia artificial en la administración pública y sus desafíos legales en Ecuador: Artificial intelligence in public administration and its legal challenges in Ecuador. Multidisciplinary Latin American Journal (MLAJ), 4(2), 147–169. https://doi.org/10.62131/MLAJ-V4-N2-009

Cerrillo i Martínez, A. (2019). Retos y oportunidades del uso de la inteligencia artificial en las administraciones públicas. Oikonomics, 12, 1–7. https://doi.org/10.7238/o.n12.1913

Cobbe, J. (2019). Administrative law and the machines of government: Judicial review of automated public-sector decision-making. Legal Studies, 39(4), 636–655. https://doi.org/10.1017/lst.2019.9

Cotino Hueso, L. (2020). Intel·ligència artificial, big data i aplicacions contra la covid-19, i la privacitat i protecció de dades. IDP. Revista de Internet, Derecho y Política, 31. https://doi.org/10.7238/idp.v0i31.3244

de Román Castro, C. (2025). Automatización y Administración pública. Revista Galega de Administración Pública, (69), 69–94. https://doi.org/10.36402/regap.v2i69.5286

Dunleavy, P., Margetts, H., Bastow, S., & Tinkler, J. (2006). Digital era governance: IT corporations, the state, and e-government. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199296194.001.0001

España. (2015). Ley 39/2015, de 1 de octubre, del Procedimiento Administrativo Común de las Administraciones Públicas. Boletín Oficial del Estado, 236. https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2015-10565

Finck, M. (2020). Automated decision-making and administrative law. In P. Cane, H. C. H. Hofmann, E. C. Ip, & P. L. Lindseth (Eds.), The Oxford handbook of comparative administrative law (pp. 656–676). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780198799986.013.39

Gamero Casado, E. (2022). La Administración facilitadora: El papel de la Administración pública en el nuevo orden socio económico. Revista Andaluza de Administración Pública, (113), 271–291. https://doi.org/10.46735/raap.n113.1355

García de Enterría, E., & Fernández Rodríguez, T. R. (2017). Curso de derecho administrativo (18.ª ed., Tomo I). Civitas Thomson Reuters.

Gordillo, A. (2019). Tratado de derecho administrativo y obras selectas: Tomo 3, El acto administrativo (11.ª ed.). Fundación de Derecho Administrativo. https://www.gordillo.com/tomo3.php

Guichot Reina, E. (2026). Las primeras aproximaciones judiciales a la transparencia algorítmica y el camino por recorrer. Revista Andaluza de Administración Pública, (121), 77–112. https://doi.org/10.46735/raap.n121.1464

Hachem, D. W., & Valencia Tello, D. (2018). Reflexiones sobre el derecho fundamental a la buena administración pública en el derecho administrativo brasileño. Revista Digital de Derecho Administrativo, (21), 47–75. https://ssrn.com/abstract=3296376

Iñiguez Pineda, M. J., & Maldonado Ruiz, L. M. (2025). Protección de datos personales frente al desarrollo de inteligencia artificial en Ecuador: análisis y propuestas legislativas. Visionario Digital, 9(2), 24–48. https://doi.org/10.33262/visionariodigital.v9i2.3366

Malgieri, G., & Comandé, G. (2017). Why a right to legibility of automated decision-making exists in the General Data Protection Regulation. International Data Privacy Law, 7(4), 243–265. https://doi.org/10.1093/idpl/ipx019

Mendoza Enríquez, O. A. (2021). El derecho de protección de datos personales en los sistemas de inteligencia artificial. Revista IUS, 15(48), 179–207. https://doi.org/10.35487/rius.v15i48.2021.743

Parlamento Europeo & Consejo de la Unión Europea. (2016). Reglamento (UE) 2016/679 del Parlamento Europeo y del Consejo, de 27 de abril de 2016, relativo a la protección de las personas físicas en lo que respecta al tratamiento de datos personales y a la libre circulación de estos datos y por el que se deroga la Directiva 95/46/CE (Reglamento general de protección de datos). Diario Oficial de la Unión Europea, L 119, 1–88. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj

Parlamento Europeo & Consejo de la Unión Europea. (2024). Reglamento (UE) 2024/1689 del Parlamento Europeo y del Consejo, de 13 de junio de 2024, por el que se establecen normas armonizadas en materia de inteligencia artificial y por el que se modifican los Reglamentos (CE) n.º 300/2008, (UE) n.º 167/2013, (UE) n.º 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 y (UE) 2019/2144, y las Directivas 2014/90/UE, (UE) 2016/797 y (UE) 2020/1828 (Reglamento de Inteligencia Artificial). Diario Oficial de la Unión Europea, L, 2024/1689. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj

Ramis Melero, D. (2017). Actuación administrativa automatizada en las obligaciones de servicio público. Revista de Evaluación de Programas y Políticas Públicas, (8), 15–30. https://doi.org/10.5944/reppp.8.2017.16314

Selbst, A. D., & Powles, J. (2017). Meaningful information and the right to explanation. International Data Privacy Law, 7(4), 233–242. https://doi.org/10.1093/idpl/ipx022

Tahirí Moreno, J. A. (2023). El principio de presunción de falibilidad de las decisiones algorítmicas desfavorables: Una nueva garantía jurídica frente a las decisiones automatizadas y el uso de sistemas de inteligencia artificial en la Administración Pública. Revista Aragonesa de Administración Pública, (60), 188–214. https://doi.org/10.71296/raap.9

Veale, M., & Edwards, L. (2018). Clarity, surprises, and further questions in the Article 29 Working Party draft guidance on automated decision-making and profiling. Computer Law & Security Review, 34(2), 398–404. https://doi.org/10.1016/j.clsr.2017.12.002

Vestri, G. (2021). La inteligencia artificial ante el desafío de la transparencia algorítmica: Una aproximación desde la perspectiva jurídico-administrativa. Revista Aragonesa de Administración Pública, (56), 368–398. https://doi.org/10.71296/raap.62

Wischmeyer, T. (2019). Artificial intelligence and transparency: Opening the black box. In T. Wischmeyer & T. Rademacher (Eds.), Regulating artificial intelligence (pp. 75–101). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-32361-5_4

Zarsky, T. (2016). The trouble with algorithmic decisions: An analytic road map to examine efficiency and fairness in automated and opaque decision making. Science, Technology, & Human Values, 41(1), 118–132. https://doi.org/10.1177/0162243915605575